Bir insanı tanımak için artık ne düşündüğünü sormuyoruz.

Önce kimlerle yürüdüğüne bakıyoruz.

Kimleri tanıyor? Kiminle selamlaşıyor? Kimin yanında görülüyor?

Sanki insanın karakteri kendi içinde değil de, etrafındaki insanların isimlerinde saklıymış gibi.

Oysa insan, başkasının gölgesinde büyüdüğünü sanarken bazen kendi boyundan eksilir.

Çünkü bir süre sonra kendi fikrini değil, içinde bulunduğu çevrenin kabul edeceği fikri savunmaya başlar.

İtiraz edeceği yerde susar.
Yanlış bulduğu yerde başını sallar.
Doğruyu söylemesi gereken yerde, tarafını kaybetmemeyi seçer.

Ve farkına varmadan kendi iradesinin üzerine bir başkasının gölgesini düşürür.

Asıl mesele bir yere ait olmak değil; ait olduğu yer uğruna kendisi olmaktan vazgeçmektir.

Hepimizin bir çevresi, bir dünya görüşü, bir inancı, gönül verdiği insanlar olabilir.

Bunda mesele yok.

Mesele, bunların insanın vicdanından daha değerli hale gelmesinde.

Çünkü bir yere ait olmak başka şeydir, kendini bir yere teslim etmek başka.

Edirne'de bunu görmek zor değil.

İnsanların birbirini az çok tanıdığı bir şehir burası. Kimin kiminle yürüdüğü, hangi kapının çalındığı, kimin yanında kimin durduğu çabuk duyulur.

Bazen bir insanın söylediği sözden önce, kiminle yan yana olduğu konuşulur.

İşte tehlike burada başlar.

Çünkü insanın fikri, yanında duranların isimleriyle ölçülmeye başlanır.

Oysa birinin kimlerle görüştüğü, onun haklı olduğunu göstermez.

Bir çevrenin kalabalık olması da o çevrenin doğru olduğu anlamına gelmez.

Hakikat, onu söyleyen kişinin kimliğine göre şekil değiştirmez.

Doğru, sahibini değiştirdiğinde doğru olmaktan çıkmaz. Yanlış da güçlü birinin ağzından çıktığında doğruya dönüşmez.

Bunu unuttuğumuzda herkes kendi terazisini kurar.

Kendi çevresini merkeze koyar.

Sonra herkes konuşur ama kimse gerçekten dinlemez.

Ses çoğalır, anlam azalır.
Kalabalık büyür, ortak akıl küçülür.

Belki de uzaklaşmamızın sebebi farklı düşünmek değil; farklı düşünene tahammül edememektir.

Oysa bir insanın size itiraz etmesi, size karşı olduğu anlamına gelmez.

Bazen insanın en büyük ihtiyacı, kendisine “Burada yanılıyorsun” diyebilecek birinin varlığıdır.

Çevresini yalnızca kendisini onaylayanlarla dolduran insan ise bir süre sonra alkışla gerçeği birbirine karıştırır.

Çevre büyürken insan küçülür.

Bir başka mesele de güç karşısındaki tavrımızdır.

Güçlü gördüğümüz insanların yanında sesimizi alçaltıp, güçsüz gördüklerimize karşı sesimizi yükseltiyorsak burada ciddi bir ahlak sorunu vardır.

Makam değiştiğinde tavrımız değişiyorsa…

İşimiz düştüğünde yakınlaşıp, işimiz bittiğinde uzaklaşıyorsak…

Bir insanın değerini taşıdığı koltuğa göre belirliyorsak…

Bir an durup kendimize bakmamız gerekir.

Çünkü makam insana değer katmaz. İnsan, makama kendi değerini taşır.

Bugün birilerinin yanında bulunarak kendisine güç devşirenler olabilir. Birilerinin ismini kullanarak olduğundan daha büyük görünmeye çalışanlar da…

Fakat hayatın değişmez bir tarafı var:

Hiçbir makam insanın değildir.

Güç el değiştirir. Çevreler değişir. Kalabalıklar dağılır.

Zaman, herkesin gerçek yerini sessizce gösterir.

Bu yüzden insanın en sağlam dayanağı, başkasının nüfuzu değil, kendi karakteridir.

İnanç konusunda ise mesele daha hassastır.

İnanç, insanın kalbine ait bir hakikatken onu bir grubun kimliğine dönüştürmek, inancın ruhunu daraltır.

Allah ile kul arasındaki bağı başkalarının onayına, makamına, servetine veya aracılığına bağlamak; insanın kendi vicdanıyla kurması gereken ilişkiyi başkasının eline bırakmaktır.

Allah ile kul arasına insanın kurduğu küçük iktidar kürsüleri girmemeli.

İnanç insanı büyütüyorsa önce kibirden uzaklaştırır.

Daha merhametli yapar.
Daha adil kılar.
Daha fazla hesap verebilir hale getirir.

Bunların yerine üstünlük, gösteriş ve menfaat yerleşiyorsa insan belki de inancını değil, kendi çıkarını taşıyordur.

Belki bu yüzden hepimizin zaman zaman kendimize sorması gerekiyor:

Ben bu insanın yanında gerçekten inandığım için mi duruyorum, yoksa bana sağladığı imkânlar için mi?

Bir düşünceyi doğru bulduğum için mi savunuyorum, yoksa yalnız kalmamak için mi?

Bir makama saygı mı duyuyorum, yoksa o makamdan bana da bir pay düşer umuduyla mı susuyorum?

Bu soruların cevabı kolay değil.

Ama insanın kendisine borcu zaten kolay sorulardan oluşmuyor.

Başkalarına karşı dürüst olmak erdemdir; insanın kendisine karşı dürüst olması ise karakterdir.

Edirne'nin ihtiyacı da herkesin aynı düşünmesi değil.

Aynı şehirde, aynı hayatın içinde, birbirine rağmen doğruyu söyleyebilen insanların çoğalması.

Çünkü şehirleri yalnızca binalar, caddeler ve kurumlar büyütmez.

Bir şehrin gerçek itibarı, insanlarının birbirinin yüzüne bakabilme biçiminde saklıdır.

Bugün bize biraz daha az etiket, biraz daha fazla fikir…

Biraz daha az tarafgirlik, biraz daha fazla adalet…

Biraz daha az gösteriş, biraz daha fazla samimiyet gerekiyor.

Ve en önemlisi:

Birilerinin arkasında kendimize güç aramak yerine, kendi vicdanımızın önünde dimdik durabilmek.

Çünkü makamlar geçer.

Çevreler değişir.

Güç el değiştirir.

Bugün büyük görünen birçok şey yarın yalnızca bir hatıra olur.

Fakat insan, günün sonunda yine kendisiyle baş başa kalır.

Ne kalabalık vardır yanında, ne makam, ne de bir başkasının adı.

Sadece kendisi ve kendi vicdanı.

İşte insanın gerçek sınavı da budur:

Kimsenin gölgesinde yaşamadan, kendi vicdanının ışığında yürüyebilmek.

Kalın sağlıcakla.