Yağdanlıklar ve Çamurdan Şikâyet Edenler

Bir şehirde yıllar boyunca altyapı yapılmadığında, sokakların altı çürürken üstü sessizliğe terk edildiğinde, aynı ağızlar bu kez yüksek perdeden konuşur, gecikmiş bir öfkeyle “neden yapılmıyor” diye sorar, ihmalden, vurdumduymazlıktan, yöneticilerin duyarsızlığından söz eder; fakat ne hikmetse o şehirde nihayet kazma vurulduğunda, borular değiştirilmeye, hatlar yenilenmeye, yerin altındaki sorunlar gün yüzüne çıkarılmaya başlandığında, bu kez aynı sesler hiç utanmadan “bu sokakların hâli ne” diye veryansın eder.

İşte bu çelişki, bu toprakların en eski alışkanlıklarından biridir; adına gazetecilik denir ama gazetecilik değildir, muhalefet süsü verilir ama muhalefet hiç değildir; bu işin gerçek adı yağdanlıktır ve eskilerin deyimiyle bu kalemin sahibi müdâhindir, yani güce göre şekil alan, rüzgâra göre eğilen, menfaate göre konuşmayı marifet sanan bir zihniyetin temsilcisidir.

Bir ellerinde klavye, diğerinde görünmez bir hesap makinesi vardır; yazının doğruluğu, meselesinin haklılığı, eleştirinin tutarlılığı onları pek ilgilendirmez, asıl önem verdikleri şey kime yazdıkları, kimin gözüne girecekleri ve bu cümlelerin kendilerine hangi kapıları açacağıdır.

Oysa mesele altyapı değildir; asfalt hiç değildir, kanalizasyon hiç değildir, kazılan sokaklar da değildir; asıl mesele hikâye kurmaktır, çünkü bugün “ihmal” diye bağıranların büyük kısmı, dün aynı sokaklarda tek bir çalışma yapılmadığında “yatırım yok” diye bağırıyordu ve bu iki bağırış arasında ilkesel bir fark yoktur, çünkü amaç çözüm üretmek değil, pozisyon almaktır.

Bu yazılar şehir için yazılmaz; bu yazılar kamu yararı gözetilerek kaleme alınmaz; bunlar zamanla dosya olur, fiş olur, referans olur, birilerinin önüne konur, birilerinin cebine girer ve birilerinin yüzüne gülümseyen cümlelere dönüşür.

Altyapı çalışması dediğiniz şeyin doğasında ne vardır bilir misiniz?
Gürültü vardır, toz vardır, çamur vardır ve hepsinden önemlisi sabır vardır; fakat bizim müdâhin takımının sabırla pek işi olmaz, çünkü sabır halk içindir, onların ise acelesi vardır: bir sonraki köşe yazısı, bir sonraki telefon, bir sonraki aferin…

Bugün kazılan sokağı “rezalet” diye yazanlar, dün o sokakta tek bir çivi çakılmadığı için “yazıklar olsun” diyenlerin ta kendisidir ve bu tutarsızlık ne vicdanla açıklanabilir ne de akılla; bu, düpedüz ikbal muhasebesidir.

En acı olanı şudur ki, bu yazıları yazanların bir kısmı, ertesi gün aynı masaya oturup aynı insanlarla çay içebilir, aynı yüzlere gülümseyebilir; çünkü onların öfkesi kalıcı değildir, kiralıktır, gerektiğinde sertleşir, gerektiğinde yumuşar, tıpkı bir yağdanlık gibi sürülür, parlar ve kayar.

Şehirler bu yüzden yorulur; yöneticiler eleştiriden değil, ikiyüzlülükten yıpranır, çünkü gerçek eleştiri nettir, tutarlıdır ve bedel ödemeyi göze alır, oysa yağdanlık eleştirisi kime vuracağını da ne zaman susacağını da çok iyi bilir.

Altyapı yapılırken çamur olur, bu kaçınılmazdır; ama asıl çamur kelimelerle atılan çamurdur, bugün kazıyı bahane edenler yarın üstü kapandığında başka bir bahane bulur, çünkü mesele sokak değildir, mesele ayna tutmak değil, aynayı hep başkasına tutmaktır.

Bu şehir ne kazıdan korkar ne de eleştiriden; ama bu şehir yağdanlık sesinden, müdâhin kaleminden, ikbal uğruna bükülen cümlelerden yorulmuştur ve şunu unutmaz: gerçekler geç gelir ama kalıcıdır, yağdanlıklar ise hep geçicidir, çünkü yağ biter, yüz parlar ama iz kalmaz.

Ve itiraf edeyim; ben bu müdâhin takımından utanıyorum, aynı başlık altında anılmaktan, aynı meslek tanımının içine sıkıştırılmaktan, aynı cümlelerin yanına adımın düşmesinden hicap duyuyorum; çünkü kalem dediğin şey yağ sürülerek değil, kanatılarak açılır ve bizim işimiz birilerinin sırtını sıvazlamak değil, yanlış gördüğümüzde elimiz titreyerek de olsa yazmak, kaybedecek şeyler varken yazmak, dost eksiltme pahasına yazmaktır.

Bugün bakıyorum da, aynı mesleği paylaştığını iddia edenlerin en büyük korkusu bir telefonun artık gelmemesi, bir kapının kapanması, bir masadan eksiltilmeleridir; ben onlarla aynı kategoriye girmiyorum, girmek istemiyorum, aynı görülmekten ve aynı kefeye konulmaktan rahatsızım, çünkü ben eleştiriyi kimin hoşuna gideceğini düşünerek yapmam, yazıyı yarın hangi kapının açılacağını hesaplayarak yazmam.

Kalem hesap makinesiyle tutulmaz; tutulursa yazı çıkar ama söz çıkmaz.

Müdâhinlik bulaşıcıdır; bir kez eğildin mi eğik durmak sana çok doğal gelir, doğrulmak rahatsız eder ve insan zamanla eğriliği savunmaz, onu normalleştirir; bir gün fark edersin ki yazı artık senin değildir, kelimeler senden çıkıyor gibi görünür ama ruhu çoktan bir yerlerde rehin bırakılmıştır, imza senindir ama irade değildir.

Kalem taraf tutmaz, yönünü vicdandan alır; vicdan yoksa kalem sadece sivri bir cisimdir, yazmaz, deler; erdem bir anlık duruş değil sürekliliktir ve meslek ahlakı çöktüğünde geriye sadece propaganda kalır.

Ben yazıyı bir yere varmak için değil, bir yerden ayrılmak için yazıyorum; çünkü bazı doğrular kalabalıkla değil, yalnızlıkla anlam kazanır ve meslekte yalnızlık ayıp değil, çoğu zaman ahlakın kendisidir.

Müdâhin hakikati sevmez, hakikatin sahibini sever; terazisi vicdanla değil rüzgârla çalışır ama rüzgâr dindiğinde ne cümle kalır ne imza, insan geride bıraktıklarıyla değil, arkasında durabildikleriyle hatırlanır.

Bu yüzden kalem benim için bir merdiven değil, bir sınavdır; her yazı insana aynı soruyu yeniden sorar: “Buna gerçekten inanıyor musun?” ve insan bir gün aynaya baktığında yazdıklarından önce yazmadıklarını görür; işte o gün ya kalemini savunur ya da suskunluğunu.

“Kalemini ikbal için eğenler bugün alkışlanabilir, ama yarın aynaya baktıklarında gördükleri tek şey, susarak sattıkları hakikatin boşluğudur.”

Kalın Sağlıcakla

Emre Batu